13 - هرگاه مادهء مدفوعى روده را پشت سر گذاشت و روده‌ها خالى از مادهء مدفوعى شدند ، درد ناشى از سنگ كليه سبك‌تر مىشود . نشانيهاى حركت كردن سنگ : هرگاه سنگ از جاى خود بجنبد و به سوى پايين حركت كند ، از دردى كه از آن حركت احساس مىشود ، مىتوان به مراحل حركت پى برد . درد در پايينيها پديد مىآيد و شدّت مىيابد و احساس درد شديد از كمر به سوى بيخ ران منتقل مىشود و به ريزشگاه بول مىرسد ، كه در اين حالت سنگ به پيشاب راه رسيده است . اگر درد همچنان باقى ماند معلوم است كه سنگ در كليه بوده و از كليه آمده است ؛ اما اگر هنگامى كه به پيشاب راه رسيد درد تسكين يافت ، نشان آن است كه سنگ در مثانه بوده و از مثانه راه بيرون آمدن را در پيش گرفته است . علاج ما در علاج سنگ كليه و مثانه چند مرحله در نظر گرفته‌ايم . مىخواهم اوّل دربارهء علاج سنگ كليه سخن بگويم ؛ سپس در مورد علاج درد سنگ در هر دو حالت يعنى در كليه و مثانه بحثى داريم و بالاخره راجع به علاج سنگ مثانه باب ويژه‌اى داريم و علاج سنگ مثانه را به تنها ذكر مىكنيم . فصل هشتم علاج سنگ به‌طور كلّى طبيبان روىهم‌رفته عقيده دارند كه در معالجه سنگ بايد قبل از هر چيز مادهء قابل سنگ شدن را از ميان برداشت و سببش را قطع كرد كه اگر سبب نماند ، از توليدش جلوگيرى مىشود . سپس مىتوان حال كليه را اصلاح كرد و سنگ توليد شده را شكست و خرد و خاش كرد و سنگ ريزه‌ها را از كليه بيرون راند ؛ كه اين نوع از علاج به وسيلهء داروهاى ادرارآور يا به كمك حالاتى خارج از حيطهء داروى مستقيم انجام مىپذيرد . آنگاه بايد به تسكين درد ناشى از عمل سنگ شكستن و بيرون ريختن ريزه‌هاى آن همّت گماشت . و اگر اين عمليات قرحه يا زخمى را به وجود آورد ، آن را نيز اصلاح كرد . برخى از اطباء تهيگاه بيمار يا پشت بيمار را شكاف مىدهند و سنگ را بيرون مىآورند ، كه خطرى بزرگ در بر دارد و كار انسان عاقل نيست . اگر از عمل بريدن تهيگاه و پشت بگذريم و به علاج از راه دارو و غيره توسل جوييم ، دستور علاج به قرار زير است : بايد بيمار پاكسازى شود و مادهء توليد كنندهء سنگ همراه مادهء پاكسازى شده بيرون آيد . اين پاكسازى يا بايد وسيلهء داروى اسهالى و اسهال دادن بيمار صورت پذيرد يا وسيله قى دادن بيمار انجام شود . بعد از پاكسازى لازم بايد بيمار پرهيز غذايى را مراعات كند و از